index

Wavelength bevat bijna geen actie. De ruggengraat van de film is de intussen beroemde zoom vanuit een vaste camerapositie. De toeschouwer wordt ertoe gebracht zich te concentreren op dit centrale element, de foto, totdat het beeld vervaagt en de film ten einde loopt.

Een gezaghebbende voice-over loopt vooruit op de gebeurtenissen in het beeld en lijkt niet alleen de mensen, auto’s en bewegende objecten op het scherm te bevelen, maar ook de camerabewegingen. Daarmee vestigt John Smith de aandacht op hoe controlerend en sturend de praktijk van voice-over is.

In Outer Space vecht de vrouw niet tegen een onbekende entiteit, maar tegen dat deel van de filmstrip dat normaal gesproken niet te zien is wanneer de film wordt geprojecteerd: de ‘outer space’ van het filmbeeld, bestaande uit de optische soundtrack en de perforaties.

Deze zwart-wit sciencefictionfilm uit 1902 is ondertussen een gecanoniseerd werk binnen de westerse film. Le Voyage dans la lune was al bij de originele release enorm populair en gebruikte toen bijzonder innovatieve animatie en visuele effecten.

Wasp volgt een alleenstaande moeder die te jong is om al vier kinderen te hebben en te arm om ze te voeden. Deze met een Oscar bekroonde kortfilm is opgenomen in Dartford, een arbeiderswijk in het zuidoosten van Londen, waar filmmaker Andrea Arnold is opgegroeid.

Zbigniew Rybczynski werkte tien maanden lang, acht uur per dag aan het Oscarwinnende Tango. Een wirwar van uitgesneden foto’s met ontelbare figuren van alle slag en leeftijd laat hij samenvallen in een feilloos in elkaar klikkende animatie. Een destijds vormelijk zeer vernieuwend werk.

Drie surrealistische voorstellingen van communicatiestoornissen die zich voordoen op alle niveaus van de menselijke samenleving. Tijdens dit 12 minuten durende magnum opus toont Jan Švankmajer zijn virtuositeit en grenzeloze inventiviteit door driemaal van artistieke stijl en animatietechniek te veranderen.

Nicht löschbares Feuer is een kritiek op de Vietnamoorlog en op de rol van de industrie bij de productie van chemische wapens. Door zijn analyse van de productie, verspreiding en consumptie van beelden, legt Harun Farocki de onlosmakelijke verbanden bloot tussen mediacultuur, politiek, technologie en geweld.

Een rode ballon met een eigen wil volgt een kleine jongen door de straten van Parijs. Deze betoverende allegorie over onschuld en transcendentie is de enige korte film die ooit een Oscar won voor beste originele scenario.

The Vampires of Poverty is een actiefilm die zich voordoet als een documentaire over filmmakers die armoede uitbuiten voor winst – met een vleugje zwarte humor, maar vooral een vernietigende kritiek op ‘misery porn’ en op het opportunisme van filmmakers die de derde wereld gebruiken om geld te verdienen en prijzen te winnen in Europa.

Isle of Flowers toont de cycli van het moderne leven. Wat duidelijk wordt: er rot iets in het kapitalistische systeem. Sinds zijn release heeft de film niets van zijn visuele betekenis of actualiteit heeft verloren.

Een man opent de grote poort van de Lumière-fabriek in Lyon, Frankrijk in 1895. Door de poort en een kleinere deur ernaast stromen arbeiders naar buiten voor de lunch. Als alle arbeiders de fabriek hebben verlaten, sluit de portier de poort weer.

Agnès Varda woonde in Californië toen een van de Black Panthers-oprichters, Huey P. Newton, in 1967 na een rijbewijscontrole werd gearresteerd voor het doden van een politieagent – volgens de Panthers een overduidelijk geval van racistisch onrecht. De daaropvolgende zomer toog Varda met haar 16mm-camera naar een Free Huey-demonstratie in Oakland.

Een groep mensen staat aan de rand van de stad rond een vrachtwagen. Naakte mannen, vrouwen en kinderen worden door de achterdeur van het voertuig naar binnen gedreven. Zodra de deur op slot is, monteert een man via de uitlaatpijp, een slang aan op het interieur van de truck.

Hollis Frampton laat foto’s zien en haalt herinneringen op. Na een minuut vatten de foto’s vlam en verbranden ze tot as. In deze zwart-witfilm, onderdeel van een groter werk genaamd Hapax Legomena, smelten herinnering en vooruitblik samen.

In het droomachtige verhaal van At Land spoelt een vrouw, gespeeld door filmmaker Maya Deren zelf, aan op een strand en ze maakt een vreemde reis waarbij ze ondermeer andere versies van zichzelf ontmoet. Volgens Deren draait de film over de strijd om je persoonlijke identiteit te behouden.

In het Oscarwinnende The Wrong Trousers, verhuurt de goedhartige, kaasminnende vrijgezel en uitvinder Wallace de kamer van zijn trouwe en intelligente antropomorfe hond Gromit aan een pinguïn.

Op een eenzame planeet wordt een musical opgevoerd in een moderne marktplaats. De werknemers van verschillende commerciële instellingen, afgebeeld als antropomorfe dieren, gaan om met verveling en existentiële angst door vrolijke showtunes op te voeren.

Wanneer een ongewoon dichte mist het wilde bos in een sluier hult, dwaalt een hulpeloze egel door de poederachtige mist. Zal de jonge bezoeker zijn weg terug naar huis vinden? Hedgehog in the Fog heeft zijn eigen folklore voortgebracht en er staat zelfs een monument voor de egel in Kiev.

Reassemblage: From the Firelight to the Screen gaat over de bevolking van Senegal en is tegelijk een reflectie op etnografische cinema. De manipulerende mechanismen van de zevende kunst worden zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld wat muziek bij het publiek teweegbrengt.

Een tienjarig meisje uit een sloppenwijk reist naar de stad reist om daar kranten gaat verkopen. Mambety’s rijk geschakeerde kijk op het stadsleven combineert fictie en documentaire en toont de welig tierende armoede en endemische vrouwenhaat in het moderniserende Dakar.

Marguerite Duras neemt ons mee op een nachtelijke autorit door een onbewoond Parijs midden augustus, in één ononderbroken shot vanuit de auto. Van het einde van de nacht tot het ochtendgloren, laaft een verlaten Parijs zich aan aan de ontroerende voice-over van Duras, begeleid door cello.

Een polemische, uitgesproken persoonlijke documentaire over de ervaringen van zwarte homoseksuelen in Amerika. Marlon Riggs prijst zwarte mannen die van zwarte mannen houden als een revolutionaire daad.

Norman McLaren animeert levende acteurs met de principes die normaal gesproken worden gebruikt om tekeningen of poppen in beweging te brengen. Neighbours is een parabel over twee mensen die met elkaar in conflict komen over een bloem. De politieke context verandert naargelang de persoonlijke standpunten van de kijkers.

Spacy werkt het concept van ‘oneindige regressie’ uit door in te zoomen op een tribune waarop geanimeerde foto’s een zoom op dezelfde tribune tonen, ad infinitum, met omkeringen en variaties. Locatie, illusie en tijd worden strikt gecombineerd in een eindeloze cyclus, zoals een Möbiusband of een Escher-film, van langzaam naar snel.

Mati Diops experimentele documentaire Atlantiques is een voorloper maar ook een narratieve zijsprong van wat tien jaar later haar langspeeldebuut Atlantics zou worden. Een groep jonge Senegalese mannen praat over een mogelijke poging om de oceaan over te steken naar Spanje.

Deze postmoderne hervertelling van Karen Carpenters strijd met anorexia maakte haar familie woedend en leidde er aanvankelijk toe dat de film werd verboden. Door archiefmateriaal, talking heads en reenactments met Barbiepoppen te combineren, bekritiseert Todd Haynes de objectivering van vrouwelijke beroemdheden.

De eerste film van Ousmane Sembène maakt gebruik van een mix van documentaire- en fictie technieken om het verhaal te vertellen van een jonge karrenbestuurder in Dakar. Borom Sarret illustreert de armoede in Afrika en toont dat onafhankelijkheid de problemen van de bevolking niet heeft opgelost.

Schijnbaar willekeurig bewegen de vleugels en andere delen van motten en insecten snel over het scherm. De meeste zijn bruin of sepia; vele zijn doorschijnend. Door de techniek lijkt het alsof ze rechtstreeks op de film zijn geplakt. Van dichtbij zien we patronen in de vleugels, vergelijkbaar met de nerven in een blad. Soms lijken de beelden op papieren uitsnijdingen, zoals bij Matisse.

Een poëtische samensmelting van Yuri Norsteins herinneringen en zijn hoop en angsten voor de toekomst. De film toont zijn naoorlogse jeugd vol onverwerkte tragedies, maar ook, een klein wolfje uit een slaapliedje. Tale of Tales wordt door velen geprezen als de beste animatiefilm aller tijden.

In dit documentaire-essay laat Harun Farocki zien dat de beroemde scène van de gebroeders Lumière met dezelfde titel al de kiem in zich draagt van een te verwachten maatschappelijke ontwikkeling: het uiteindelijke verdwijnen van de toen gecapteerde vorm van industriële arbeid.

In een winkelcentrum zingen twee vrouwen over hun favoriete spullen, maar ze worden achtervolgd door een gemaskerde kannibaal die vastbesloten is om met geweld hun liefde te veroveren. Possibly in Michigan is een opera-achtig sprookje over kannibalisme en angst in het hart van de Verenigde Staten.

Een statische foto wordt keer op keer bekeken. De film is gemaakt in 1993, toen de Bosnische oorlog op zijn hoogtepunt was, en comprimeert ontelbare uren actie tot twee minuten. Je vous salue, Sarajevo is een stukje geschiedenis op zich.

Alles in Anticipation of the Night wordt in een veelheid van aspecten getoond, in wisselende snelheden, met cruciale lichtwisselingen en korreligheid. Deze film neemt afscheid van de laatste zieltogende gedachte aan de zichtbare hoofdpersoon en alle primitieve ‘point of view’-trucjes van de narratieve cinema.

Deze korte animatiefilm lijkt speels op het eerste gezicht, maar vertelt in feite op verontrustende manier het verhaal van een leven in de marge van de samenleving. Terwijl de filmmaker citaten voorleest uit gesprekken met een invalide man uit Oost-Duitsland, komt een mechanisch ballet van lichtschakelaars en plastic poppen in beweging.

Deze bitterzoete film van Jean Renoir, gebaseerd op een verhaal van Guy de Maupassant, is een teder komische idylle over een picknick van een stadsgezin op het Franse platteland en de romance van de moeder en volwassen dochter met twee lokale mannen.

Illusions is een aangrijpende kritiek op de kracht van cinema om de perceptie te beïnvloeden en onderzoekt de mythe van raciale identiteit. Julie Dash’s fictiefilm belicht de instrumentalisering van Hollywood tijdens de oorlog.

Chick Strand laat vijf vrouwen met directe, openhartige verhalen hun ervaringen delen van gendergerelateerde pijn en vreugde. Soft Fiction gaat in op de identificatie met en de weergave van vrouwelijkheid, en het verschil tussen consensuele en misbruikende seksualiteit.

Een dag uit het leven van een kameel, die eindeloos rondjes loopt in een sesammolen: een sombere, kleine ruimte. Maar deze opmerkelijke film heeft ook humor. Wie dat wil kan een parallel zien tussen het gevoelsleven van de dromedaris en van in Soedan gecensureerde filmmakers. Beiden dromen van vrijheid.

Joris Ivens filmt Amsterdam tijdens een regenbui. Deze poëtische stadssymfonie, een ‘cine-gedicht’ volgens de openingstitels van de film, wisselt van sfeer en volgt de geleidelijke transformatie van zonnige Amsterdamse straten naar regendruppels in de grachten en op ramen, paraplu’s en trams, tot het weer opklaart en de zon opnieuw doorbreekt.

Filmmaker António Reis (met de hulp van zijn vrouw Margarida Cordeiro) portretteert het leven van Jaime Fernandes, een boer die leed aan paranoïde schizofrenie. Ze belichten de artistieke erfenis die hij achterliet.

Met een 16mm Bolex-camera bedacht de Frans-Peruaanse filmmaker Rose Lowder (1941) haar eigen, unieke manier van filmen. In haar cinema van perceptie verweeft ze tijd en ruimte. Haar beroemde “Bouquets” bestaan uit een reeks composities van één minuut waarvan niet minder dan 1440 op verschillende tijdstippen gefilmde frames met elkaar zijn verweven, zodat elk boeket bloemen ook een boeket beelden wordt.

Een pamflet van de tweede feministische golf. Jonge en oudere, geklede en naakte, proletarische en upper class vrouwen beantwoorden de vraag: Wat betekent het om vrouw te zijn?

In een groeve raken twee jongens verwikkeld in een ogenschijnlijk onschuldig machtsspel, met Moeder Natuur als enige toeschouwer.

Deze avant-garde klassieker is een intieme impressie van de geboorte van een kind, gefilmd door de aanstaande vader zelf, Stan Brakhage. Hij filmt de eerste weeën, het moment van geboorte en het doorknippen van de navelstreng van zijn eerste kind.

Fragmenten uit films, nieuwsuitzendingen, sportevenementen en muziekvideo’s tonen het leven van zwarte mensen in de twintigste eeuw, in een context vol systemisch racisme en blanke suprematie. Jafa’s montage is een aangrijpende, viscerale meditatie over de identiteit en de geschiedenis van Afro-Amerikanen.

Maryam Tafakory creëert een intieme innerlijke wereld die zich beweegt tussen het concrete en het abstracte. Lagen van gevonden en originele beelden worden over elkaar gelegd om de barsten, de weglatingen, de grenzen van de representatie op te vullen. Mast-del is een liefdeslied dat nooit door de censuur zou komen.

Een verhaal over eerste liefde. Romeo en Polly wachten voor een café in aparte auto’s op hun ouders. Ze vervelen zich totdat ze elkaar opmerken. Eerst maken ze ruzie en doen ze alsof ze elkaar niet zien, maar eens ze afscheid moeten nemen, zijn de vonken van de eerste liefde al overgeslagen.

Van Barbara Hammers oeuvre met meer dan tachtig audiovisuele werken blijft Dyketactics uit 1974 het meest iconisch. Met deze vier minuten durende lofzang op lesbische seksualiteit, maakte Hammer haar nieuw ontluikende seksuele identiteit publiek bekend.

Een stille meditatie over de dood waarin lichamen in een mortuarium worden getoond. In dit werk, een van de meest schokkende voorbeelden van body horror, maakt Brakhage onze eigen perceptie tot het monster.

In 1954 nam Agnès Varda op een strand in Calais een foto van een man, een jongen en een dode geit. Bijna 30 jaar later keert ze terug naar dat beeld, dat moment, haar (niet altijd even juiste) herinneringen hieraan en de verbanden tussen het verleden, het heden en de toekomst.

Met behulp van nieuwsbeelden en een song van Lena Horne maakte de Cubaanse filmmaker Santiago Álvarez Now!, een van de krachtigste propagandafilms uit de jaren zestig. De film is grotendeels gemaakt van reeds bestaande nieuwsbeelden om de urgente politieke kwesties van die tijd aan te pakken, van racisme tot imperialisme.

In deze documentaire annex enquête uit 1979 worden fundamentele existentiële vragen gesteld in de vorm van een vox pop. Vierenveertig Polen, afkomstig uit verschillende beroepsgroepen en van zeven tot honderd jaar oud, beantwoorden drie vragen: Wanneer bent u geboren? Wie bent u? Wat wilt u in het leven?

Blight draait om de aanleg van de M11 Link Road in Oost-Londen en de langdurige en bittere campagne waarmee omwonenden hun huizen wilden beschermen tegen sloop. Wat wordt gepresenteerd is tegelijkertijd feit en fictie.

In Emmanuel Marre’s véritéfilm bepalen niet hij en zijn camcorder de mise-en-scène, maar wel een wisselmontage van Brusselse ouders die de haren van hun kinderen stileren met alles wat voorhanden is. Hun directe maar intieme aanwijzingen en de badkamers, keukens en leefruimtes die dienen als efemere kapsalons boetseren het decor, ritme en beeld.

Theo Panagopoulos zet archiefbeelden in een wrang perspectief. Via de blik van hun maker slaat de regisseur een dystopische brug tussen deze voorbode op de Nakba uit 1948 en de genocide van vandaag.