Overslaan en naar de inhoud gaan
yanco Home
Menu
  • Home
  • kijk
  • magazine
  • kalender
  • index
  • Abonneren
Zoeken Meld je aan
  • nl
  • en
You are here
  • Home
  • Magazine
  • Luisterende beelden
© Oumoun (Fairuz & El Moïz Ghammam, 2017)
Oumoun (Fairuz & El Moïz Ghammam, 2017)

Luisterende beelden

Fairuz & El Moïz Ghammams Oumoun (2017)

essay door
Arta Barzanji
Vertaald door
Flo Vanhorebeek
09.11.2026

“Luister, oma.” Deze woorden verschijnen op een zwart scherm, een oproep die meer aanvoelt als een pact dan als een instructie. Nog voor er een beeld verschijnt, vraagt de film duidelijk om aandacht. Vervolgens verschijnt het, zonder veel poespas: in een vast kader toont een oude vrouw in een kamer waar het leven is ingepakt – dozen, tassen, beddengoed, een kruk met een paar sandalen. Opvallend is een felrood laken dat over een doos is gedrapeerd. De vrouw leunt net genoeg naar voren om aan te tonen dat luisteren een bepaalde houding vereist.

Er wordt een audiotape afgespeeld. Een vrouwenstem spreekt in het Arabisch. Eerst kunnen we haar niet verstaan. Er verschijnen alleen ondertitels voor de tussenwerpsels van de luisteraar: “Dat is waar!”, “Godzijdank!”, “Ja, ja.” – ons begrip hangt af van de spieren in het gezicht van de vrouw. Wenkbrauwen worden leestekens. Knikjes fungeren als cuts. Minimalisme is hier geen soberheid, maar strengheid: het beeld blijft lang genoeg stilstaan om het luisteren zichtbaar te maken. De film is radicaal bescheiden in wat hij laat zien en radicaal in wat hij ons laat waarnemen.

Pas later komen we erachter dat de stem die van filmmaker Fairuz Ghammam is. Ze nam de tape op voor haar oma maar die werd nooit verstuurd. Nu wordt die voor haar afgespeeld. Dit niet-verstuurde bericht is het belangrijkste element van de film. Oumoun beschouwt cinema als een technologie van vertraging – een manier om toch nog te horen wat je niet op tijd bereikte. De film zit vol schakels: tussen stem en gezicht, tussen Tunesië en België, tussen de intimiteit van aanwezigheid en de pijn van afwezigheid.

Omdat we in eerste instantie geen vertaling hebben, verschuift onze aandacht naar het lichaam van de grootmoeder. Ze luistert met praktische tederheid, knikt vaak, trekt soms haar wenkbrauwen op van verbazing of bevestiging. Als de band afloopt, is haar eerste verbale reactie prachtig specifiek: “Ik heb pulsaties in mijn ogen... vanwege de regen”, zegt ze, terwijl ze haar hand naar haar wenkbrauwen brengt. De wereld dringt zich op aan haar lichaam, dat met pulsen reageert. Dan beweegt ze zich snel door de kleine continenten van het dagelijks leven. Ze vraagt zich af of Fairuz aan het werk is of studeert. Ze vraagt of haar kleindochter blij is om terug te zijn in Tunesië en klaagt dat het te warm is. Ze merkt met vermoeide ervaringsdeskundigheid op dat taxichauffeurs buitenlanders meer laten betalen – “Ze denken dat Belgen rijk zijn” – en keert dan terug naar de logistiek: “Hoe ben je hier gekomen vanaf het vliegveld – met de trein of met de taxi?” Veroudering wordt terloops genoemd – “Vroeger deed ik het huishouden. Nu kan ik dat niet meer omdat ik te ziek ben.” – maar er wordt niet bij stilgestaan. Het wordt een van de vele onderwerpen in een leven dat zich niet laat reduceren tot één enkele toestand.

De film lijkt één veertien minuten durende opname te zijn, maar zit vol met montages. Elke verandering van onderwerp functioneert als een cut, terwijl de ruimtelijke continuïteit behouden blijft. Het ritme wordt eerder in het lichaam dan op een tijdlijn geproduceerd. Gebaren worden een syntaxis. Een handgebaar schetst een zelfstandig naamwoord, een schouderophalen een bijvoeglijk naamwoord, de gestrekte arm onderstreept een koppige bijzin. De camera oogst geen beelden, maar herbergt ze.

In Oumoun is een soepel vloeiende communicatie geen voorwaarde voor intimiteit. De taalbarrière tussen Fairuz en haar grootmoeder zorgt ervoor dat zij verlangen naar gedeelde betekenis. Buiten beeld houdt de filmmaker zich meestal stil. Dit is niet zozeer een afwezigheid als wel het geven van ruimte aan de expressie van haar personage. De rommel in de kamer werkt daar aan mee: dozen en tassen dienen als praktische archieven, een huiselijke topologie van beweging tussen plaatsen, economieën en jaren. En dan is er het rode laken – de meest opvallende abstractie in de film – dat zijn plaats inneemt als een kleurrijke vraag. Wat wordt er bedekt? Wat wordt er in de wacht gezet? Het beeld biedt zowel beschutting als een belofte.

Lees meer

Oumoun

El MoÏz Ghammam, Fairuz Ghammam, België, Tunesië, 2017, 14’

De woorden van een brief die nooit is verstuurd veranderen in de aanwezigheid van de camera in een voice-over. Die transformeert op zijn beurt geleidelijk in een dialoog over talen, culturen en generaties heen.

Lees meer

Wanneer de grootmoeder zich afvraagt of de camera beelden vastlegt, vraagt ze ook wat er met haar woorden zal gebeuren. Oumouns antwoord is geduldig en precies. (...) Uiteindelijk houdt het pact stand: we hebben geluisterd. En omdat we hebben geluisterd, is er een beeld ontstaan – stil, duurzaam, toereikend.

Arta Barzanji

“Maakt het foto’s?”, vraagt de grootmoeder terwijl ze naar het apparaat staart. De vraag is letterlijk en filosofisch tegelijk. Wat telt hier als een beeld? Het antwoord van de film is: duur. De camera wacht lang genoeg om het luisteren vorm te laten aannemen. We kijken ernaar – het vooroverbuigen, het instemmende gemompel, het korte terugdeinzen van verbazing – totdat deze aanwezigheid zelf het beeld wordt.

Later, op verzoek van de grootmoeder, wordt de opname opnieuw afgespeeld, ditmaal wel met ondertiteling. Wat eerst privé bleef, is nu openbaar. We begrijpen eindelijk wat we eerder alleen konden afleiden uit het gezicht van de luisterende oma: de verlegenheid van de kleindochter omdat ze niet goed Arabisch spreekt; haar frustratie omdat ze haar toevlucht moet zoeken in gebaren; haar wens om een leven op zijn eigen voorwaarden te leren kennen; en de spil waarop het project is gebaseerd: “Vertel het me en ik maak beelden. Beelden zijn het middel dat ik het beste ken.” Het is een ontroerend voorstel omdat het een beperking erkent en tegelijkertijd een geschenk biedt. Waar woorden tekortschieten, worden beelden gemaakt – niet als compensatie, maar als voortzetting.

De openingswoorden, “Luister, oma”, konden net zo goed “Luister, kleindochter” of “Luister, kijker” zijn. De film modelleert een vorm van aandacht waardoor we ons tijdens het luisteren herschikken. Inmiddels weten we: luisteren kost tijd. Wanneer de grootmoeder zich afvraagt of de camera beelden vastlegt, vraagt ze ook wat er met haar woorden zal gebeuren. Oumouns antwoord is geduldig en precies. Het catalogiseert geen feiten, maar legt de energie van de relatie vast, de manier waarop een stem een gezicht raakt, over landen en jaren heen. Uiteindelijk houdt het pact stand: we hebben geluisterd. En omdat we hebben geluisterd, is er een beeld ontstaan – stil, duurzaam, toereikend.

    lees meer

    Sirène (Raoul Servais, 1968)
    Sirène (Raoul Servais, 1968)
    essay
    Lees meer

    Een aanklacht

    Raoul Servais’ Sirène (1968)

    Charlotte Timmermans
    01.10.2022

    Al snel zet Servais de grenzeloze mogelijkheden van het medium animatie in voor een surrealistisch tafereel: twee kraangrijpers bekvechten om een goederenkist. De kist valt in splinters uit elkaar op de kade. De inhoud: een stapel raketbommen. Oorlog staat centraal in verschillende van Servais’ films (Chromophobia, Operation X-70, Tank), maar draagt hier eerder terloops bij aan het dystopische wereldbeeld. De toekomst is kaalgevreten door oorlog en industrie. Letterlijk kaalgevreten: een eenzame visser vangt de ene na de andere visgraat. De man ziet er intens ongelukkig uit.

    Lees meer
    Les enfants ont des oreilles (Kumail Gasiewski, 2025)
    Les enfants ont des oreilles (Kumail Gasiewski, 2025)
    verslag
    Lees meer

    Lichting KASK 2024-2025

    Evi Cats, Boet Meijers, Kathy Vanhout
    03.12.2025

    In het multidisciplinaire microklimaat van KASK School of Arts in Gent ontspruit elk jaar opnieuw een uiteenlopende groep filmmakers en audiovisuele kunstenaars. Dit is een selectie van de masterproeven waarmee de lichting 2024-2025 afzwaait.

    Lees meer
    À Gis (Thiago Carvalhaes, 2017)
    À Gis (Thiago Carvalhaes, 2017)
    essay
    Lees meer

    De vrijheid die men zichzelf niet toestaat

    Thiago Carvalhaes’ À Gis

    Michaël Van Remoortere
    30.04.2023

    De moord op Gisberta neemt in de geschiedenis van de Portugese LGBTQIA+-gemeenschap een soortgelijke, symbolische plaats in als de moord op Ihsane Jarfi bij haar Belgische equivalent. Een no pasarán waarna die maatschappij besloot haar haat net iets meer met wetten te beteugelen. Gelukkig voor ons (en voor haar) probeert deze film, dit kleinood van een requiem, ons niet te overtuigen van de gruwel van de moord door Gisberta’s doodstrijd minutieus en minutenlang na te spelen zoals dat begin vorig jaar in Animals nog noodzakelijk scheen.

    Lees meer
    Da-dzma (Jaro Minne, 2019)
    Da-dzma (Jaro Minne, 2019)
    essay
    Lees meer

    De laatste winter

    Jaro Minne’s Da-dzma

    Savina Petkova
    30.05.2025

    De Belgische regisseur Jaro Minne verkent in zijn werk vaak de kruisbestuivingen tussen Oost en West. Hij bracht veel tijd door in Georgië, wat resulteerde in de fotoreeks “Passenger”, waarin hij werkt rond het menselijke gezicht en de menselijke schaal van veranderingen in onze overweldigende wereld. Subtiel zet hij een schilderachtige esthetiek in om een sociaal-politiek punt te maken. In Da-Dzma doet Minne iets vergelijkbaars: met spaarzame composities, weinig dialoog en een minimaal geluidsontwerp gluren we beeld voor beeld binnen in een grote wereld van gevoelens.

    Lees meer
    Kaalkapje (Marthe Peters, 2024)
    Kaalkapje (Marthe Peters, 2024)
    artikel
    Lees meer

    Tedere pijn

    Marthe Peters’ Kaalkapje (2024)

    Michiel Philippaerts
    29.03.2024

    Al wat de pas afgestudeerde filmstudent Marthe Peters nodig heeft om te reflecteren op de spanningen en tegenstrijdigheden tussen het verleden en het heden, zijn verloren video-opnames uit haar jeugd. Aangevuld met nieuwe, poëtische beelden (handen die tekenen, een kat aaien, of met kaarsenvet spelen) en een doordachte voice-over, verkent Peters de littekens van een vergeten tijd uit haar leven.

    Lees meer
    Loveboard (Felipe Casanova, 2023)
    Loveboard (Felipe Casanova, 2023)
    essay
    Lees meer

    Tweedehands herinneringen

    Felipe Casanova’s Loveboard

    Flavia Dima
    24.01.2026

    Loveboard spreekt over een tijdperk waarin we relaties steeds vaker in digitale archieven bewaren en hoe dit een grote hoeveelheid clutter met zich meebrengt. Onze persoonlijke beeldarchieven zijn de afgelopen decennia aanzienlijk gegroeid. De beschikbaarheid en kosten van filmmateriaal dwongen mensen te kiezen wat ze wilden archiveren en daarmee ook om het beeld van hun verleden te cureren.

    Lees meer
    © MISTY PICTURE (Christoph Girardet & Matthias Müller, 2021)
    Misty Picture (Christoph Girardet & Matthias Müller, 2021)
    essay
    Lees meer

    Cinematic Ghosts

    On Christoph Girardet and Matthias Müller’s Misty Picture

    Oana Ghera
    09.12.2024

    Through association, repetition, and accumulation, Christoph Girardet and Matthias Müller showcase the inventory of Hollywood formal clichés that contributed to the creation of the Twin Towers’ symbolic capital, reflecting at the same time on the power of those images to haunt our collective imagination to this day.

    Lees meer
    Paradise (Laura Vandewynckel, 2014)
    Paradise (Laura Vandewynckel, 2014)
    essay
    Lees meer

    Gesloten poorten

    Laura Vandewynckels Het Paradijs (2014)

    Najrin Islam
    13.06.2026

    In nauwelijks vijf minuten brengt Het Paradijs prangend in kaart welk verschil in bewegingsvrijheid er schuilt in iemands etnische afkomst. Grenzen zijn er om volkeren binnen arbitraire lijnen te houden. Restrictieve wetgeving en bureaucratische rompslomp leggen elke overschrijding preventief aan banden. Zoals architecten en onderzoekers Shahram Khosravi en Mahmoud Keshavarz in hun artikel “The Magic of Borders” aangeven, bevooroordelen visa protocols en militaire operaties de mobiliteit van witte reizigers, terwijl ze tegelijk de vrijheid inperken van etnisch gediscrimineerde vluchtelingen.

    Lees meer

    Schrijf je in op onze maandelijkse nieuwsbrief voor een overzicht van nieuwe releases, teksten, en evenementen!

    Inschrijven

    yanco is een magazine en streaming bibliotheek voor korte films en beeldcultuur

    kortfilm.be vzw
    Boondaalse Steenweg 249
    1050 Elsene
    BE 0478 441 315
    info@yanco.be

    met de steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) van de Vlaamse Overheid

    VAF
    • over
    • colofon
    • privacy
    Facebook Instagram LinkedIn YouTube Letterboxd
    design door de Ronners
    website door eps en kaas