Overslaan en naar de inhoud gaan
yanco Home
Menu
  • Home
  • kijk
  • magazine
  • kalender
  • index
  • Abonneren
Zoeken Meld je aan
  • nl
  • en
You are here
  • Home
  • Magazine
  • In de marge
À l’usage des vivants (Pauline Fonsny, 2019)
À l’usage des vivants (Pauline Fonsny, 2019)

In de marge

Pauline Fonsny’s À l’usage des vivants

essay door
Inge Coolsaet
11.11.2022

Rouwen is roeien met de riemen die je hebt en in A l’usage des vivants (2019) rooit Pauline Fonsny het met een netwerk van activisten en kunstenaars. Op 22 september 1998 overleed de jonge Nigeriaanse asielzoeker Semira Adamu tijdens een gewelddadige uitwijzing. Op de vlucht voor een gedwongen huwelijk belandde ze in België, waar ze maandenlang werd vastgehouden. In een zoektocht naar de juiste vorm voor het verhaal dat Adamu zelf niet meer kan vertellen maakt Pauline Fonsny een documentaire die archiefmateriaal en bijdragen van anderen als een collage nauwkeurig aan elkaar rijgt. Ze maakt een collectieve documentaire, met een kleine gemeenschap. Schilderes Obi Okigbo ontleent haar stem, handen en gelaat aan Adamu. De maquette van scenografe Céline de Vos situeert het gesloten centrum 127bis in Steenokkerzeel, net naast de vlieghaven in Zaventem, als een establishing shot dat tot crime scene verwordt terwijl de muziek van componiste Alice Perret de onderhuidse spanning aanhoudt.

De belangrijkste vormelijke bijdrage van Fonsny zelf zijn de laterale tracking shots die tegelijk de solidaire positie van de betrokkenen symbolisch aangeeft – ze staan naast Semira en lopen met haar mee – en tegelijk het ondoordringbare karakter van de gebouwen in beeld brengt. In gesloten centra is filmen niet toegelaten. Fonsny is genoodzaakt 127bis vanuit diens periferie te filmen. Het gedicht Boxon Recital van Maïa Chauvier beschrijft de urgentie om vanuit de marge van de wereld te getuigen en wordt op die manier de ruggengraat van de film. Zijdelings tekent de lens de contouren van het landschap waarin Semira en vele anderen gevangen zitten. Terwijl de lens in een onbezield landschap langs een gesloten hek voortbeweegt komt een vrouwelijke cipier in beeld: “Da’s niet toegestaan, hé ”. Het is een krachteloze berisping, alsof de vrouw de legitimiteit van het verbod, dat evengoed geldt voor de daad van het filmen als voor de solidariteit, zelf maar half gelooft. In de nasleep van Semira Adamu’s moord werden zowel de agenten als de activisten die haar gesteund hadden voor het gerecht gedaagd. Had Semira zich niet verzet dan was ze vandaag niet dood, luidde het.

Na dat ene hek volgen andere. Het gesloten centrum is ingesloten en Semira opgesloten. De schappen tussen beide werelden zijn potdicht maar vertonen barsten. Met een overhead shot zoomt het beeld in op gaten tussen de onderdelen van het gereconstrueerde maquette. Er schort iets tussen de plukjes mos, waar de panelen van het model niet goed aansluiten. De activisten drongen door in 1998. Beelden van Adamu die in 127bis een appel eet en naar televisie kijkt werden clandestien opgenomen en naar buiten gesmokkeld. Dat geldt ook voor haar notities, waarmee het leven in het centrum twee maanden voor haar dood beschreven werd op de nationale televisie. Naar analogie van het werk van activistisch collectief Getting the Voice Out waar ze zelf bij betrokken is, zorgt Fonsny er met de hulp van anderen voor dat Semira’s gesmoorde stem twintig jaar later opnieuw doordringt en gehoord wordt.

In het boek Cinémas en communs onderzoekt Robert Bonamy verschillende filmvormen die meervoud kiezen boven enkelvoud, de vormen die ontstaan waar verbeeldingen overlappen. Voorbeelden van zo’n vormen vindt hij in de gemeenschappelijke periferieën, communes lisières. In die ruimtes, poreuze tussenruimtes die minder duidelijk noch definitief afgebakend zijn dan willekeurig opgelegde (staats)grenzen, is meer, anders en vrijer mogelijk. Daar kan filmmaken met een gemeenschap groeien tot filmmaken voor een gemeenschap. Fonsny houdt zoals Alain Resnais in Nuit et Brouillard waarmee A l’usage des vivants een voorliefde voor laterale beeldopnames deelt, ons een spiegel voor. Net zoals hem, die tien jaar na dato de gruwelijkheden van de Tweede Wereldoorlog vertelde, kiest ze resoluut voor een haar juiste kant van de geschiedenis. Net zoals hem schrikt ze niet terug voor het gebruik van brutale beelden. Door de opnames aan te wenden die de rijkswachters in het vliegtuig maakten, maakt ze de kijkers getuigen van Semira’s moord. “Ze hebben een vrouw gedood, maar niet haar strijd,” was de slogan die in Brussel gescandeerd werd tijdens de herdenkingen voor Adamu. Pauline Fonsny zet met haar film zowel de herdenking als de strijd verder en maant, zoals de titel het aangeeft, de levenden aan hetzelfde te doen.

Niet het lot maar institutioneel geweld, collectieve achteloosheid en een racistisch immigratiebeleid zorgden ervoor dat het jaar waarin de film gemaakt werd, 2018, gekleurd wordt door het bloed van de voor altijd kleine Mawda Shawri waar de eindgeneriek onvermijdelijk naar verwijst. Zoals Chauvier schreef: “Cela dure encore, cela dure toujours,” zoals het bloed dat een halsstarrige vlek achterlaat op je blazoen.

kijk nu

Lees meer

À l’usage des vivants

Pauline Fonsny, België, 2019, 27’

In 1998 stierf Semira Adamu, een twintigjarige Nigeriaanse immigrante, op Belgische bodem door verstikking onder een politiekussen. Twintig jaar later vertellen twee vrouwen haar verhaal in een gedeelde strijdkreet.

Lees meer

    lees meer

    Henry is a Girl Who Likes to Sleep (Marthe Peters, 2026)
    Henry is a Girl Who Likes to Sleep (Marthe Peters, 2026)
    article
    Lees meer

    In the Bosom of Images

    Marthe Peters’ Henry is a Girl Who Likes to Sleep (2026)

    Öykü Sofuoğlu
    31.03.2026

    Henry is a Girl Who Likes to Sleep finds the filmmaker once again looking back at herself, this time by orienting her gaze toward her beloved cat, the titular Henry—a chubby white feline with tricoloured splotches on her fur. Throughout the film, Marthe Peters delivers a playful voice-over addressed to Henry, drawing comparisons between their bodies, their unique habits and traits, while also questioning the love and affection she may be burdening her cat with.

    Lees meer
    10th of November | 09:05 (Els Opsomer, 2008)
    10th of November | 09:05 (Els Opsomer, 2008)
    essay
    Lees meer

    Wie staat nog recht?

    Els Opsomers 10th of November | 09:05

    Öykü Sofuoğlu
    10.11.2025

    De eerste beelden van Els Opsomers 10th of November | 09:05 (2008) verwarren me. De wazige silhouetten van auto’s, bussen en mensen die in en uit kaders bewegen, voelen als een herinnering die op het puntje van mijn tong ligt, maar door tijd en afstand is vervormd. Juist omdat ik niet weet waarom deze stedelijke scène me zo bekend voorkomt, voelt ze zo vreemd aan.

    Lees meer
    © COMBAT DE BOXE (1927)
    artikel
    Lees meer

    Fundamenteel dynamisch

    Over Charles Dekeukeleire en de essentie van film

    Bjorn Gabriels
    04.04.2023

    Charles Dekeukeleire ging de geschiedenis in als een van de grondleggers van de experimentele en documentaire cinema in België. Vandaag vindt vooral zijn (korte) avant-gardewerk nog weerklank.

    Lees meer
    Paradise (Laura Vandewynckel, 2014)
    Paradise (Laura Vandewynckel, 2014)
    essay
    Lees meer

    Gesloten poorten

    Laura Vandewynckels Het Paradijs (2014)

    Najrin Islam
    13.06.2026

    In nauwelijks vijf minuten brengt Het Paradijs prangend in kaart welk verschil in bewegingsvrijheid er schuilt in iemands etnische afkomst. Grenzen zijn er om volkeren binnen arbitraire lijnen te houden. Restrictieve wetgeving en bureaucratische rompslomp leggen elke overschrijding preventief aan banden. Zoals architecten en onderzoekers Shahram Khosravi en Mahmoud Keshavarz in hun artikel “The Magic of Borders” aangeven, bevooroordelen visa protocols en militaire operaties de mobiliteit van witte reizigers, terwijl ze tegelijk de vrijheid inperken van etnisch gediscrimineerde vluchtelingen.

    Lees meer
    © Plot Point (Nicolas Provost, 2007)
    Plot Point (Nicolas Provost, 2007)
    essay
    Lees meer

    (Re)framing Tension

    “Why Don’t the Cops Fight Each Other?”

    Tianyu Jiang
    02.09.2025

    Curated by Inge Coolsaet for argos, the short film programme “Why Don’t the Cops Fight Each Other?” responds to the ever-present police brutality by rejecting futile rhetoric and underlining the urgency and affective power of audio-visual art. This potentially intimidating viewing experience may unsettle viewers’ expectations, but it can also transform the apathetic spectator into an active, reflexive watcher.

    Lees meer
    © ARDENT OTHER (ALICE BRYGO, 2023)
    artikel
    Lees meer

    Republiek onder vuur

    Alice Brygo’s Ardent Other

    Zachary Seager
    29.02.2024

    Schrijver-regisseur Alice Brygo’s Ardent Other kijkt naar de teloorgang van Frankrijk. De film opent op woensdag 13 maart Shortscreen, yanco’s jaarlijkse afspraak met genrecinema in samenwerking met Offscreen.

    Lees meer
    Mamada Perdida (Joke van den hof, 2016)
    Mamada Perdida (Joke van den hof, 2016)
    essay
    Lees meer

    Lusthof

    Joke Van den hofs Mamada Perdida

    Laïka Planchenault
    15.12.2024

    Naar aanleiding van het opmerkelijke Vice-artikel “Why Are Cuban Men Putting Pearls in Their Dicks?”, bedacht Joke Van den hof dit dampende verhaal over liefde en lust. De Antwerpse illustratrice en animator overdenkt de gevolgen van totale verliefdheid. Haar speelse weergave lijkt ver af te staan van het oorspronkelijke verhaal, maar bij nader inzien is dat behoorlijk logisch. Wat is een beter bewijs van de dwaasheden van de liefde (of is het lust?) dan een heleboel mannen die parels in hun penissen stoppen in de hoop hun seksuele partners het ultieme genot te bieden?

    Lees meer
    © Becoming Male In The Middle Ages (Isadora Neves Marques, 2022)
    interview
    Lees meer

    Sensuele scheppingsdrang

    In gesprek met Isadora Neves Marques

    Bo Alfaro Decreton
    02.10.2024

    Ergens op het kruispunt van genres en kunstdisciplines vind je het werk van de Portugese filmmaker en schrijver Isadora Neves Marques. Elke film van haar films introduceert een disruptief element die de wereld zoals we ze kennen spitsvondig in vraag stelt. In samenwerking met Marques presenteert Film Fest Gent deze maand een retrospectieve van haar kortfilms.

    Lees meer

    Schrijf je in op onze maandelijkse nieuwsbrief voor een overzicht van nieuwe releases, teksten, en evenementen!

    Inschrijven

    yanco is een magazine en streaming bibliotheek voor korte films en beeldcultuur

    kortfilm.be vzw
    Boondaalse Steenweg 249
    1050 Elsene
    BE 0478 441 315
    info@yanco.be

    met de steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) van de Vlaamse Overheid

    VAF
    • over
    • colofon
    • privacy
    Facebook Instagram LinkedIn YouTube Letterboxd
    design door de Ronners
    website door eps en kaas