Overslaan en naar de inhoud gaan
yanco Home
Menu
  • Home
  • kijk
  • magazine
  • kalender
  • index
  • Abonneren
Zoeken Meld je aan
  • nl
  • en
You are here
  • Home
  • Magazine
  • In de marge
À l’usage des vivants (Pauline Fonsny, 2019)
À l’usage des vivants (Pauline Fonsny, 2019)

In de marge

Pauline Fonsny’s À l’usage des vivants

essay door
Inge Coolsaet
11.11.2022

Rouwen is roeien met de riemen die je hebt en in A l’usage des vivants (2019) rooit Pauline Fonsny het met een netwerk van activisten en kunstenaars. Op 22 september 1998 overleed de jonge Nigeriaanse asielzoeker Semira Adamu tijdens een gewelddadige uitwijzing. Op de vlucht voor een gedwongen huwelijk belandde ze in België, waar ze maandenlang werd vastgehouden. In een zoektocht naar de juiste vorm voor het verhaal dat Adamu zelf niet meer kan vertellen maakt Pauline Fonsny een documentaire die archiefmateriaal en bijdragen van anderen als een collage nauwkeurig aan elkaar rijgt. Ze maakt een collectieve documentaire, met een kleine gemeenschap. Schilderes Obi Okigbo ontleent haar stem, handen en gelaat aan Adamu. De maquette van scenografe Céline de Vos situeert het gesloten centrum 127bis in Steenokkerzeel, net naast de vlieghaven in Zaventem, als een establishing shot dat tot crime scene verwordt terwijl de muziek van componiste Alice Perret de onderhuidse spanning aanhoudt.

De belangrijkste vormelijke bijdrage van Fonsny zelf zijn de laterale tracking shots die tegelijk de solidaire positie van de betrokkenen symbolisch aangeeft – ze staan naast Semira en lopen met haar mee – en tegelijk het ondoordringbare karakter van de gebouwen in beeld brengt. In gesloten centra is filmen niet toegelaten. Fonsny is genoodzaakt 127bis vanuit diens periferie te filmen. Het gedicht Boxon Recital van Maïa Chauvier beschrijft de urgentie om vanuit de marge van de wereld te getuigen en wordt op die manier de ruggengraat van de film. Zijdelings tekent de lens de contouren van het landschap waarin Semira en vele anderen gevangen zitten. Terwijl de lens in een onbezield landschap langs een gesloten hek voortbeweegt komt een vrouwelijke cipier in beeld: “Da’s niet toegestaan, hé ”. Het is een krachteloze berisping, alsof de vrouw de legitimiteit van het verbod, dat evengoed geldt voor de daad van het filmen als voor de solidariteit, zelf maar half gelooft. In de nasleep van Semira Adamu’s moord werden zowel de agenten als de activisten die haar gesteund hadden voor het gerecht gedaagd. Had Semira zich niet verzet dan was ze vandaag niet dood, luidde het.

Na dat ene hek volgen andere. Het gesloten centrum is ingesloten en Semira opgesloten. De schappen tussen beide werelden zijn potdicht maar vertonen barsten. Met een overhead shot zoomt het beeld in op gaten tussen de onderdelen van het gereconstrueerde maquette. Er schort iets tussen de plukjes mos, waar de panelen van het model niet goed aansluiten. De activisten drongen door in 1998. Beelden van Adamu die in 127bis een appel eet en naar televisie kijkt werden clandestien opgenomen en naar buiten gesmokkeld. Dat geldt ook voor haar notities, waarmee het leven in het centrum twee maanden voor haar dood beschreven werd op de nationale televisie. Naar analogie van het werk van activistisch collectief Getting the Voice Out waar ze zelf bij betrokken is, zorgt Fonsny er met de hulp van anderen voor dat Semira’s gesmoorde stem twintig jaar later opnieuw doordringt en gehoord wordt.

In het boek Cinémas en communs onderzoekt Robert Bonamy verschillende filmvormen die meervoud kiezen boven enkelvoud, de vormen die ontstaan waar verbeeldingen overlappen. Voorbeelden van zo’n vormen vindt hij in de gemeenschappelijke periferieën, communes lisières. In die ruimtes, poreuze tussenruimtes die minder duidelijk noch definitief afgebakend zijn dan willekeurig opgelegde (staats)grenzen, is meer, anders en vrijer mogelijk. Daar kan filmmaken met een gemeenschap groeien tot filmmaken voor een gemeenschap. Fonsny houdt zoals Alain Resnais in Nuit et Brouillard waarmee A l’usage des vivants een voorliefde voor laterale beeldopnames deelt, ons een spiegel voor. Net zoals hem, die tien jaar na dato de gruwelijkheden van de Tweede Wereldoorlog vertelde, kiest ze resoluut voor een haar juiste kant van de geschiedenis. Net zoals hem schrikt ze niet terug voor het gebruik van brutale beelden. Door de opnames aan te wenden die de rijkswachters in het vliegtuig maakten, maakt ze de kijkers getuigen van Semira’s moord. “Ze hebben een vrouw gedood, maar niet haar strijd,” was de slogan die in Brussel gescandeerd werd tijdens de herdenkingen voor Adamu. Pauline Fonsny zet met haar film zowel de herdenking als de strijd verder en maant, zoals de titel het aangeeft, de levenden aan hetzelfde te doen.

Niet het lot maar institutioneel geweld, collectieve achteloosheid en een racistisch immigratiebeleid zorgden ervoor dat het jaar waarin de film gemaakt werd, 2018, gekleurd wordt door het bloed van de voor altijd kleine Mawda Shawri waar de eindgeneriek onvermijdelijk naar verwijst. Zoals Chauvier schreef: “Cela dure encore, cela dure toujours,” zoals het bloed dat een halsstarrige vlek achterlaat op je blazoen.

Lees meer

À l’usage des vivants

Pauline Fonsny, België, 2019, 27’

In 1998 stierf Semira Adamu, een twintigjarige Nigeriaanse immigrante, op Belgische bodem door verstikking onder een politiekussen. Twintig jaar later vertellen twee vrouwen haar verhaal in een gedeelde strijdkreet.

Lees meer

    lees meer

    Waithood (Louisiana Mees-Fongang, 2019)
    Waithood (Louisiana Mees-Fongang, 2019)
    essay
    Lees meer

    In limbo

    Louisiana Mees-Fongangs Waithood

    Benjamin Antonissen
    02.02.2022

    Athene wordt vaak gezien als de ideale vakantiebestemming. Geboorteplaats van de democratie, vol cultuur, met een uitstekende keuken en pittoreske pleinen om zorgeloos te vertoeven. Maar voor het vijftal twintigers in Waithood voelt de Griekse hoofdstad eerder aan als een gevangenis, een plek waar ze de tijd met elkaar moeten zien te doden. Christos, de enige van de vijf met een stabiele baan, maakt luxueuze Airbnb’s schoon. Eens de toeristen zijn vertrokken, vermaken zijn maten zich in de appartementen. Al is afwachten misschien een betere term. Christos en zijn vrienden twijfelen over hun toekomst. De titel Waithood staat voor de periode van stagnatie bij net afgestudeerde jongeren, vaak in gebieden waar het economisch niet goed gaat.

    Lees meer
    Des cailloux derrière ton dos (Marthe Perret, 2026)
    Des cailloux derrière ton dos (Marthe Perret, 2026)
    interview
    Lees meer

    Een onmogelijke brief

    Marthe Perret over Des cailloux derrière ton dos (2026)

    Bo Alfaro Decreton
    07.10.2026

    Met haar afstudeerfilm Des cailloux derrière ton dos brengt Marthe Perret een ontroerende inkijk in zowel de geheim gehouden geschiedenis van een familie, als in het Palestijnse verzet. De Nakba dwong Perrets grootvader in 1948 zijn bakermat te verlaten. Hij kwam in Libanon terecht, waar hij zijn vrouw leerde kennen. Om te kunnen functioneren op die nieuwe plek, hulde hij zijn afkomst in een waas van geheimzinnigheid. “Integratie is zo ook een verhaal van verscheuring,” preciseert de filmmaker. In een poging om de pijn, angst en het geweld buiten te sluiten, trokken haar grootouders zich steeds meer terug in hun appartement.

    Lees meer
    © OURS (MORGANE FRUND, 2022)
    interview
    Lees meer

    Voorbij de blootstelling

    Een gesprek met Morgane Frund over Ours en pogingen om de ‘male gaze’ te temmen

    Bo Alfaro Decreton
    25.05.2023

    Tijdens het maken van haar afstudeerfilm zag Morgane Frund zich gedwongen koers te wijzigen. “Je kunt beelden nooit genoeg in vraag stellen.”

    Lees meer
    Derek Jarman
    artikel
    Lees meer

    Derek Jarman, meer dan ooit

    Stoffel Debuysere
    29.03.2025

    Hoe resoneert de nalatenschap van Derek Jarman? Afgaand op het groot aantal retrospectieves, publicaties en hommages die aan zijn werk en leven worden gewijd: vandaag meer dan ooit. Drie decennia nadat hij het leven liet aan AIDS-gerelateerde complicaties is Jarman alomtegenwoordig in deze tijd die aanvoelt als in voortdurende crisismodus.

    Lees meer
    Le film de l’été (Emmanuel Marre, 2017)
    Le film de l’été (Emmanuel Marre, 2017)
    essay
    Lees meer

    Kleine aardbevingen

    Emmanuel Marre’s Le film de l’été

    Laurence Boyce
    01.10.2022

    Er lijkt niet veel te gebeuren in Le film de l’été. Een man, Philippe, spreekt af met zijn vriend, Aurélien en diens 9-jarige zoontje Balthazar. Ze reizen rond, praten over banaliteiten, alles zonder ogenschijnlijk doel. Vervolgens nemen ze afscheid. Desondanks het versnipperd narratief voelt de film toch rijk, bomvol getuigenissen van een leven en momentane uitbarstingen van vrijheid in een wereld waarin toch voornamelijk de druk van de 21e eeuw domineert.

    Lees meer
    Saute ma ville (Chantal Akerman, 1968)
    Saute ma ville (Chantal Akerman, 1968)
    artikel
    Lees meer

    Preludes van een visionair

    Chantal Akermans La Chambre (1972) en Saute ma ville (1968)

    Inge Coolsaet
    27.05.2021

    In haar vroege kortfilms tekende Chantal Akerman, moedwillig maar ook onbewust, de contouren van haar eigen toekomst uit. Alle fundamenten van haar oeuvre, vormelijk en inhoudelijk, werden er gezet.

    Lees meer
    © Oumoun (Fairuz & El Moïz Ghammam, 2017)
    Oumoun (Fairuz & El Moïz Ghammam, 2017)
    essay
    Lees meer

    Listening Images

    Fairuz & El Moïz Ghammam’s Oumoun

    Arta Barzanji
    08.10.2025

    “Listen, Grandma.” These words appear on a black screen, a summons that feels more like a pact than a simple instruction. Before any image emerges, there is a clear call to pay attention. Next, the first image surfaces and does so without flourish: in a fixed frame, an old woman is seated amid a room where life has been packed up —boxes, bags, bedding, a stool with a pair of sandals. A bright red sheet draped over a box commands our attention; it is a rectangular blaze that both hides and announces its contents. The woman props her left arm and leans forward just enough to demonstrate that listening requires posture.

    Lees meer
    Loveboard (Felipe Casanova, 2023)
    Loveboard (Felipe Casanova, 2023)
    essay
    Lees meer

    Tweedehands herinneringen

    Felipe Casanova’s Loveboard

    Flavia Dima
    24.01.2026

    Loveboard spreekt over een tijdperk waarin we relaties steeds vaker in digitale archieven bewaren en hoe dit een grote hoeveelheid clutter met zich meebrengt. Onze persoonlijke beeldarchieven zijn de afgelopen decennia aanzienlijk gegroeid. De beschikbaarheid en kosten van filmmateriaal dwongen mensen te kiezen wat ze wilden archiveren en daarmee ook om het beeld van hun verleden te cureren.

    Lees meer

    Schrijf je in op onze maandelijkse nieuwsbrief voor een overzicht van nieuwe releases, teksten, en evenementen!

    Inschrijven

    yanco is een magazine en streaming bibliotheek voor korte films en beeldcultuur

    kortfilm.be vzw
    Boondaalse Steenweg 249
    1050 Elsene
    BE 0478 441 315
    info@yanco.be

    met de steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) van de Vlaamse Overheid

    VAF
    • over
    • colofon
    • privacy
    Facebook Instagram LinkedIn YouTube Letterboxd
    design door de Ronners
    website door eps en kaas