Dream of Silk

Het is moeilijk om naar Dream of Silk te kijken, wetende dat deze documentaire werd gemaakt vóór de Groene Beweging van 2009, vóór de opstanden van 2017 en 2019, vóór Woman, Life, Freedom in 2023, vóór de bloedige onderdrukking en oorlog van 2026. De meisjes in de film weten nog niet wat hen te wachten staat. Daarom wordt dit kijken een pijnlijke vorm van tijdreizen.

We bevinden ons in een klaslokaal in Teheran, vlak na 9/11, terwijl de toekomst voortdurend door het beeld heen lekt. Nahid Rezaei zat er zelf op school, keert nu terug en vraagt de studenten wat ze van hun leven willen maken. Ze antwoorden eerst  onbevangen: poëzie schrijven, trouwen, geld verdienen. Een ander wil naar de maan. Maar gaandeweg duikt een ander verlangen op: vertrekken. Nu de Verenigde Staten hen op elk moment kunnen bombarderen, lijkt nadenken over de toekomst weinig steek te houden.

Langzaam wordt de school een miniatuur van de wereld buiten haar muren. Lichamen worden gecontroleerd, spiegels verboden, de hijab afgedwongen. Meisjes worden  geschorst omdat ze hun wenkbrauwen epileren. Binnen en buiten het gebouw wordt het leven begrensd door sancties. Ook poëzie ontsnapt daar niet aan. Een van de meisjes wil dichter worden, maar vraagt zich meteen af wie haar dichtbundels ooit zal kunnen betalen. Wanneer ze een gedicht voordraagt, snijdt een luidspreker telkens door haar stem heen.

Tegen het einde staat Rezaei voor de klas en vertelt, met in haar stem iets wat op schuldgevoel lijkt, dat ze ooit een andere toekomst voor de meisjes wenste. Zij behoort tot de vorige generatie, die van de revolutionairen. “En revolutionairen zijn dromers.” In die woorden ligt de desillusie van een hele generatie besloten: de wereld waarvan zij droomde, is er niet gekomen.

En toch dringt ook het gewone leven zich telkens weer op. Jonge meisjes hangen bij elkaar, lachen, praten over liefde en verlangen. Eén van hen zingt Pol van Googoosh, een lied waarin geliefden uit melodieën een schuilplaats bouwen voor hun zijden dromen. De speelplaats wordt steeds kleiner, maar ze blijven die vullen met liefde, poëzie en muziek.

Meer dan twintig jaar later kijken wij naar deze meisjes en vragen ons af wie van hen in 2009 de straat opging met de eis “Where is my Vote?”. Wie tijdens Woman, Life, Freedom haar hoofddoek afnam. Wie vertrok en wie bleef? Het zijn oneerlijke vragen aan een film, en aan de meisjes die haar bewonen. Tussen deze muren bestaan ze nog vóór de geschiedenis hen tot symbolen maakt: grappig, verliefd, bang, rebels.